Over het algemeen vinden mensen van niet. Sommigen zien het gevaar dat de film onbedoeld antisemitisme in de hand werkt. In Amerika is daarvan tot nu toe niets gebleken. Dat een groot aantal joodse leiders (niet alle!) betrokken waren bij de ter dood veroordeling van Jezus, is gebaseerd op bijbelse feiten. Die feiten (het relaas van de vier evangelisten Matteüs, Marcus, Lucas en Johannes in het Nieuwe Testament) worden op hun beurt bevestigd in joodse talmoedische geschriften. Noch in de film noch in de Bijbel krijgen "de joden" de schuld van Jezus' dood. The Passion of The Christ toont de rol van satan, Judas, Petrus, de Romeinen en God de Vader, Jezus zelf en, ten slotte, de zondige mensheid als geheel. Overigens bidt Jezus voor zijn vervolgers, iets wat hij ook zijn volgelingen heeft geleerd.
The Passion of The Christ brengt het lijden van Jezus sterker in beeld dan enig andere film. Kijk naar een twee uur durend verslag van de laatste twaalf uur van het leven van Jezus, tot het moment van zijn sterven. Dat is hoe dan ook een indringende belevenis. Inderdaad er is veel geweld. De vraag is of dat geweld 'functioneel' is. Historici en medici weten haarfijn te vertellen dat de Romeinse kruisdood een vreselijke gebeurtenis was. Ongeëvenaard in zijn wreedheid, en uitdrukkelijk bedoeld om de veroordeelde zoveel mogelijk en zolang mogelijk pijn te laten lijden. Bij Jezus ging daar ook nog eens een afschuwelijke geseling aan vooraf, die op zichzelf bijna dodelijk was. De Bijbel weidt over de executie niet uit, omdat de eerste doelgroep van de evangelieschrijvers heel goed wist hoe die in haar werk ging. Jaarlijks werden overal in het Romeinse Rijk duizenden mensen gekruisigd. "En zij kruisigden hem", zei een eerste-eeuwer al genoeg.
The Passion of The Christ is volledig gebaseerd op de verslagen van de vier evangelisten in het Nieuwe Testament van de Bijbel. Mel Gibson volgt grotendeels de verhaallijn van Marcus en Johannes, maar ook stukjes Matteüs en Lucas worden 'meegenomen'. Enkele
(korte) scenes zijn gebaseerd op buiten-bijbelse bronnen en traditievorming binnen met name de Rooms-Katholieke Kerk en de orthodoxe kerken. Zie ook onder Rolbezetting op deze web-site.
D. Waarom spreken de acteurs Aramees en Latijn?
Aramees was de omgangstaal in Palestina rond het begin van onze jaartelling. De Romeinen spraken uiteraard Latijn. Mel Gibson laat de Romeinen in een film een soort 'straat-Latijn' bezigen. Aramees is een oude taal, die nauw verwant is aan het Hebreeuws.
Sommige taalkundigen noemen het een 'dode' taal, hoewel een klein aantal mensen in het Midden-Oosten de taal nog steeds spreken. Ooit was het Aramees de voertaal, van het onderwijs en de handel, net zoals het Engels in onze tijd. Als de historische taal van oorspronkelijke religie, is het Aramees de gemeenschappelijke factor van zowel het jodendom als het christendom. Professor Franz Rosenthal schreef ooit: "Naar mijn mening representeert het Aramees de mooiste triomf van de menselijke geest qua taal (immers de meest directe uiting van de geest). Het was een uiterst krachtig middel in het verspreiden van spirituele zaken." Mel Gibson was het blijkbaar met hem eens.
De meeste mensen twijfelen er niet aan dat Jezus van Nazareth een historische figuur is geweest, en dat hij een Joodse rabbi (meester) was, die als leraar en prediker door Palestina
trok. Hij wordt behalve in het Nieuwe Testament van de Bijbel, in diverse Joodse en Romeinse geschriften genoemd.
Juist de laatste decennia is de kennis over Jezus en zijn leefomgeving sterk toegenomen. Uit nieuw ontdekte manuscripten en uit archeologische opgravingen valt op te maken dat de
beschrijvingen van de vier evangelieschrijvers kloppen. We weten niet alleen zekerder dan ooit dat Jezus echt in Palestina heeft 'rondgelopen', maar we kunnen ons ook een steeds betere
voorstelling maken van hoe het geweest moet zijn met hem mee te wandelen.
De omstandigheden rond Jezus' dood waren in het midden van de eerste eeuw algemeen bekend en belangrijk genoeg om door niet-christelijke geschiedschrijvers besproken te
worden. Dat blijkt bijvoorbeeld uit een verklaring van de historicus Thallus, een Samaritaan, die omstreeks 52 na Christus in Rome werkzaam was.
Ook de opstanding van Jezus, of in elk geval de "verdwijning" van zijn lichaam, komt niet
alleen in het Nieuwe Testament voor. In een merkwaardige inscriptie uit keizer Claudius (41-54 na Christus) zijn ongenoegen over berichten die hem ter ore zijn gekomen over het weghalen van dode lichamen uit hun graven. Claudius waarschuwt vervolgens dat als er nog meer graven geschonden zullen worden, hij niet zal nalaten hiervoor de doodstraf op te leggen.
De belangrijkste Joodse getuige, Josephus, verwijst uitgebreid naar Jezus en schrijft
over zijn wonderen, zijn onderwijs en de invloed die daarvan uitging op zowel Joden als Griekssprekenden. Josephus werpt openlijk de vraag op of Jezus niet meer was dan mens. Ten slotte merkt hij op dat Jezus op de derde dag na zijn dood levend aan zijn volgelingen verscheen.
Er wordt nogal eens beweerd dat de bijbelse geschriften historisch niet betrouwbaar zijn. Maar deze conclusie is vaak gebaseerd op vooronderstellingen. Denk bijvoorbeeld aan de
redenering: de Bijbel vertelt over wonderen, we weten dat wonderen niet bestaan, dus de Bijbel is niet historisch. Tegenwoordig komt men daar steeds vaker op terug. Ook de opvatting dat gebeurtenissen eeuwen later werden opgeschreven dan ze plaatsvonden, houdt geen stand.
De vooronderstelling over de wonderen in Bijbel begon in de achttiende eeuw populair
te worden. Later verbond men forse conclusies aan allerlei details en andere zaken. Waar het Oude Testament herhalingen in een verhaal gaf, werd dat gezien als een bewijs dat twee bronnen samengevoegd waren. Vanaf de tweede helft van de twintigste eeuw zijn bijbelwetenschappers echter steeds meer gaan inzien dat herhalingen een stijlkenmerk vormen van oosterse vertelkunst. Dit verschijnsel duidt dus niet zonder meer op twee bronnen.
Als gevolg van nieuwe inzichten wordt de datering van bijbelse boeken weer vroeger geplaatst dan bijvoorbeeld in het begin van de twintigste eeuw werd gedaan. Zo is het wetenschappelijk heel goed te verdedigen dat in de eerste boeken van de Bijbel zeer oude bronnen verwerkt zijn en dat de evangeliën inderdaad geschreven zijn toen ooggetuigen
nog leefden. Bovendien zijn er aanwijzingen dat de evangeliën één of meer gemeenschappelijke bronnen hebben gebruikt (een verzameling van woorden van Jezus?).
Maar dan nog: de teksten van de Bijbel bevatten een schriftelijke weergave van oude mondelinge tradities, verwerkingen van historische documenten en verhalen van ooggetuigen. In dat proces maken mensen toch fouten? Een van de argumenten daartegen is dat in orale culturen de betrouwbaarheid van mondelinge overlevering hoog is. Tot op de dag van vandaag zijn er joden en islamieten die bijbelboeken of soera's van de Koran nauwkeurig uit hun hoofd
hebben geleerd.
De tekst van het Nieuwe Testament zoals wij dat nu kennen is uiterst betrouwbaar. Het aantal handschriften dat ervan bewaard is gebleven, is opvallend groot, vergeleken met andere historische werken. Het Nieuwe Testament als geheel is "niet alleen bewaard gebleven in meer manuscripten dan enig ander boek uit de oudheid, het is ook bewaard gebleven in een zuiverder vorm dan enig ander belangrijk boek - een vorm die voor 99,5 procent zuiver is", aldus Norman L. Geisler en William A. Nix in hun boek A General Introduction to the Bible (aangehaald in Bewijs genoeg, Lee Strobel, Hoornaar, 1998.) En bij het overgebleven kleine deel waar wat vragen over bestaan gaat het nooit om belangrijke dingen.
Omdat God zoveel van ons houdt, heeft hij het initiatief genomen om ons te redden van de doodstraf die wij door onze zonden verdienden. Hij heeft dat gedaan door Jezus. Geen enkele andere godsdienst kent een God die zijn liefde voor de mensheid heeft laten zien door in menselijke gedaante bij ons te komen. Er zijn vele oplossingen denkbaar die God had kunnen gebruiken - als het probleem van de wereld onwetendheid was geweest, of begeerte of
gewoon slechtheid. Maar Gods diagnose was anders, en er was slechts één medicijn. Ons probleem is dat onze onvolmaaktheid en het kwaad dat wij bedrijven ons van God scheiden, en Jezus' dood is ons enige medicijn. Niet anders dan zo konden mensen
worden verzoend met God.
I. Wat er gebeurde er bij de "opstanding" of "verrijzenis" van Jezus?
Jezus kwam tot leven in de nacht van zaterdag op zondag (paasmorgen) na zijn sterfdag. Die zaterdag (sabbat) werd het Joodse paasfeest gevierd. Jezus' sterfdag, de dag daarvoor, werd later Goede Vrijdag genoemd. Jezus lag in een nieuw, ongebruikt rotsgraf waarvan de opening was afgesloten met een zware steen. Volgens de Bijbel kwam er een engel uit de hemel, die de steen wegnam. Vervolgens stond Jezus op uit de dood.
En wat gebeurde daarna?
Jezus verscheen die zondagmorgen eerst aan twee vrouwen, die naar het graf waren gekomen om zijn lichaam te zalven. Daarna verscheen hij aan zijn groep van elf leerlingen (discipelen). Jezus werd in levenden lijve gezien tijdens een periode van veertig dagen na Pasen door mannen, vrouwen, sceptici, gelovigen, mensen indivuele personen en aan vijfhonderd mensen tegelijk (1 Korintiers 15 vers 3-8; Handelingen 1 vers 2-4). Ten slotte steeg Jezus, voor de ogen van zijn discipelen, op naar de hemel. Hij ging terug naar de plaats waar hij vandaan kwam (Handelingen 1 vers 9). De dag dat dit gebeurde, werd later Hemelvaartsdag genoemd.
Als hij in de hemel is, ligt dat voor de hand. Daar zit hij aan de rechterhand van God (Romeinen 8 vers 34). Aan het einde van de geschiedenis komt hij terug (Handelingen 1 vers 11) en zal hij zijn vrederijk oprichten (Openbaring 22 vers 12).
Jezus' leven is moeilijk te verklaren zonder zijn goddelijkheid. Mensen in zijn omgeving aanvaardden zijn aanspraak op het God-zijn, omdat hij absoluut betrouwbaar was. Hij leefde volmaakt - Hij was zonder zonde. Jezus noemde de wonderen die hij deed 'tekens'. Deze tekens verwezen naar zijn goddelijkheid. Een van de honderden (!) wonderen die hij deed, was wel heel bijzonder: hij stond op uit de dood - om vervolgens nooit meer te sterven.
Van alle leiders van de grote wereldgodsdiensten, is Jezus de enige die beweert God in het vlees te zijn. Mozes heeft dat nooit gezegd. Mohammed ook niet. En Boeddha al net zo min. Maar Jezus heeft ook nog eens een extra controversiele uitspraak gedaan. Hij zou de enige weg tot God zijn. "Jezus antwoordde en zei: Ik ben de weg, de waarheid en het leven. Niemand komt tot de Vader dan door Mij." (Johannes 14 vers 6)
M. Jezus is dus God... Mogen we hem dan eigenlijk wel afbeelden?
De Bijbel waarschuwt tegen elke poging om God in beelden te vangen, laat staan beelden te vereren. Jezus is God. Maar hij was óók volledig mens; een van ons, zichtbaar en tastbaar.
Is een film over Jezus niet in strijd met het tweede gebod (dat het afbeelden van God verbiedt)? En bovendien: het geloof moet toch uit het horen zijn, niet uit het zien? (Romeinen 10 vers 17; Johannes 21 vers 29).
De Bijbel waarschuwt inderdaad tegen elke poging om God in beelden te vangen ("Want gij hebt generlei gedaante gezien" - Deuteronomium 4 vers 15), laat staan beelden te vereren. Maar daarmee is niet alles gezegd. Kwam God dertien eeuwen later niet in Jezus Christus in mensengestalte naar ons toe? Hoewel volledig God, was Christus óók volledig mens; een van ons, zichtbaar en tastbaar. Zijn tijdgenoten hadden hem als het ware kunnen fotograferen, als ze camera's hadden gehad.
"Het Woord is vlees geworden en het heeft onder ons gewoond en wij hebben Zijn heerlijkheid aanschouwd? (Johannes 1 vers 14).
Maar is het geloof niet uit het horen (Romeinen 10 vers 17)? Jazeker, maar "horen" staat hier niet tegenover "zien", maar tegenover "niet horen".
Waar het om gaat in dit tekstgedeelte, is: geef je gehoor aan de oproep van het Evangelie?
