Een populaire religieuze en filosofische beweging uit de Grieks-Romeinse wereld. Gnostische groeperingen worden gekarakteriseerd door hun bewering geheime kennis -gnosis-te hebben over het wezen van het universum en het menselijk bestaan. Ondanks dat het Nieuwe Testament het gnosticisme sterk lijkt te veroordelen, hebben veel schrijvers geprobeerd een link te leggen tussen de vroege christelijke kerk en het gnosticisme. Aan deze visie wordt in toenemende mate getwijfeld, omdat onze kennis van zowel het gnosticisme als de vroeger kerk toegenomen is door de archeologie en andere ontdekkingen, zoals de Nag Hammadi geschriften Tegenwoordig lijkt het bijna zeker dat het gnosticisme pas in de tweede eeuw n. Chr. opkwam, toen het zijn uitdrukking vond in vele verschillende sekten en verbanden. Veel new age-achtige groeperingen menen banden te hebben met het oude gnosticisme, maar deze claims zijn pure verzinsels.
