Kerst krijgt een gezicht

The Nativity Story brengt het kerstverhaal tot leven

Na de plastische verbeelding van het paasverhaal in The Passion of the Christ heeft nu het kerstverhaal een Hollywoodbehandeling gekregen. The Nativity Story is een groots opgezette, getrouwe weergave van de eerste hoofdstukken van Matteüs en Lucas.

Door Rick de Gier

Bijbelverhalen waren ooit razend populair in Hollywood. Iedereen kent de plechtige epossen uit de jaren vijftig en zestig nog wel: The Ten Commandments, The Robe, Ben Hur, The Greatest Story Ever Told. Het behoeft weinig uitleg dat de tijden zijn veranderd: Hollywood heeft het christelijke publiek de laatste decennia behoorlijk uit het oog verloren. Maar na het succes van Mel Gibsons The Passion of the Christ lijkt het tij te keren. Terwijl het publiek en de critici zich opwonden over het brute geweld in Gibsons paasverhaal, merkten filmbonzen iets anders op: deze buiten Hollywood om geproduceerde film bewees dat er nog altijd een gigantische markt is voor orthodox-christelijke producties.

De gevolgen zijn inmiddels duidelijk aanwijsbaar. De grote producent Fox heeft bijvoorbeeld aangegeven jaarlijks twaalf (kleine) bioscoopfilms voor een christelijk publiek te willen maken. Ook steeds meer andere seculiere maatschappijen tonen interesse voor de christelijke markt. Daarnaast lijkt Kerst - voor de meeste Amerikanen toch het religieuze hoogtepunt van het jaar - de tijd te worden voor grote films met een christelijk karakter. Vorig jaar verscheen het eerste deel van Narnia en dit jaar wordt het kerstverhaal zelf tot leven gewekt in The Nativity Story.

Emotie
Omdat The Nativity Story wereldwijd in dezelfde week in première gaat, was er geen vroege persvoorstelling mogelijk en konden we de film dus nog niet zien. Maar uit scènes op internet en uitgebreide berichtgeving in de Amerikaanse pers ontstaat een beeld van een meeslepende film waarin de eerste hoofdstukken van Matteüs en Lucas getrouw worden gevolgd. Bij het lezen van die passages valt echter op dat de evangelieschrijvers niet veel uitwijden over zaken die van belang zijn voor een meeslepend filmdrama: emoties, conflicten, achtergronden van personages. Dat viel ook scenarioschrijver Mike Rich, die op het idee kwam voor de film, meteen op. Rich - een christen die eerder scenario’s schreef voor films als Finding Forrester en The Rookie - zegt in een interview met het blad Christianity Today: ,,Het kerstverhaal wordt meestal gepresenteerd als een opsomming van gebeurtenissen: dit gebeurde, en toen dit en toen dit. Het wordt zelden gebracht vanuit het gezichtspunt van de hoofdpersonen. Dat wilde ik nu eens doen.’’

Rond de Kerst van 2004 las Rich een aantal tijdschriftartikelen over de oorsprong van ‘the Nativity’ (zoals de geboorte van Christus in het Engels ook wel wordt genoemd): ,,Ik las over Jozef en Maria, de wijzen, de herders: alle figuren die ik vroeger thuis elk jaar in ons kerststalletje plaatste. En opeens besefte ik dat ik wél wist hoe die reis naar Bethlehem was geëindigd en welk plaatje daarbij hoorde, maar níet hoe ze daar waren gekomen, wat voor mensen het waren en met wat voor moeilijkheden ze worstelden. Dat waren vragen die mij als christen én als verhalenverteller intrigeerden.’’

Voordat hij aan het scenario begon, deed Rich bijna een jaar onderzoek naar de achtergronden van het verhaal. Hij las veel boeken en sprak met historici en theologen. ,,Ik was gefascineerd door de bijzondere keuzes die Jozef en Maria maakten, waarbij ze zich puur lieten leiden door hun vertrouwen in God en elkaar’’, vertelt hij. ,,Het probleem is dat er maar heel weinig bronmateriaal is over Maria, en al helemaal over Jozef. Dus ben ik zo diep mogelijk in de sociaal-politieke en religieuze cultuur van die tijd gedoken. Door dat onderzoek kon ik me op den duur een levendig beeld van die tijd vormen en dus ook van alle dingen waar Maria mee te maken kreeg.’’

Speculatief
Nadat Rich in december 2005 eenmaal aan het schrijven was geslagen, ging alles bijzonder snel. Binnen een maand was het script af, waarop er meteen interesse was van producenten, acteurs en een regisseur (Catherine Hardwicke, die eerder rauwe films over tieners maakte: Thirteen en Lords of Dogtown - een bewuste keuze van de makers, omdat die naar eigen zeggen geen zoetsappige film wilden). Opgenomen werd er voornamelijk in Italië, op veel van dezelfde locaties die werden gebruikt in The Passion of the Christ.

Zal de film over de geboorte van Jezus evenveel opschudding veroorzaken als die grafische film over zijn dood? Mike Rich verwacht van niet, omdat dit verhaal uit zichzelf veel minder controversieel is, maar beseft wel dat er evengoed hoge verwachtingen zijn: ,,Als je geen druk zou voelen terwijl je over dit onderwerp schrijft, ben je niet de geschikte persoon voor zo’n project. Ik begon me al tijdens die onderzoeksperiode enige zorgen te maken, omdat ik al snel besefte dat veel scènes puur speculatief zouden moeten worden. Maar op zeker moment voelde ik een overtuiging in mijn hart dat ik maar gewoon in de geest van die twee evangeliën moest gaan schrijven, en bidden dat de woorden die ik opschreef tot eer van God zouden zijn.’’

Eén aspect waar vooral katholieke christenen over zouden kunnen vallen, is de verbeelding van Maria. ,,In onze cultuur wordt zij vaak gepresenteerd als een iconische figuur’’, zegt Rich. ,,Maar volgens mij werd Maria niet uitgekozen om de moeder van Gods Zoon te worden omdat ze heel uitzonderlijk was, maar juist omdat zij iedereen vertegenwoordigt. Die overtuiging maakte het gemakkelijk voor mij om haar heel menselijk neer te zetten.’’ Rich had ook duidelijke ideeën over haar leeftijd: ,,Maria wordt meestal voorgesteld als volwassene, maar de meeste theologen zijn het erover eens dat ze destijds waarschijnlijk een jaar of veertien, vijftien was.’’ In de film wordt Maria gespeeld door de zestienjarige Keisha Castle-Hughes, die in 2002 een Oscarnominatie ontving voor haar rol in de familiefilm Whale Rider.

Misschien komt er ook commentaar op het feit dat de gebeurtenissen uit beide evangeliën wat door elkaar zijn gehusseld, verwacht de scenarist: ,,Aan het eind van de film laten we het geijkte plaatje van de kerststal zien, met de herders én de wijzen erbij. Daar zullen puristen misschien over vallen. Maar we hebben ons heel specifiek willen richten op de achtergrond van dat ene beeld dat miljoenen mensen elk jaar in december op hun schoorsteenmantel hebben staan.’’

Is de film bedoeld als evangelisatie? ,,Niet per se’’, zegt Rich. ,,Maar als iemand na het zien van deze film het evangelie van Lucas openslaat, weet je maar nooit.’’

The Nativity Story (VS, 2006).
Regie: Catherine Hardwicke.
Scenario: Mike Rich.
Leeftijdadvies: nog niet bekend (familiefilm).
Vanaf 7 december in de bioscoop.

Dit artikel is met toestemming overgenomen uit CV·Koers november 2006